1550-1880
×

1550-1880

Meer afbeeldingen

De stad Hardenberg vindt haar oorsprong in de middeleeuwen als nederzetting aan de oostelijke oever van de Vecht op een knooppunt van weg- en waterwegen. De rivier vormde eeuwenlang een sterke fysieke grens tussen enerzijds de stad en aan de overzijde van de Vecht het Schoutambt Hardenberg met verderop het oude esdorp Heemse. Om de rivier over te kunnen steken, moest men vanuit de wijde omtrek bij Hardenberg over de brug.
Door de woeste, onontgonnen gronden liep de verharde Hessenweg. Deze handelsweg voerde van Zwolle, via Ommen, Heemse en Hardenberg richting ‘Duitsland’. Nadat al in de 16e eeuw de vestingstatus van Hardenberg werd opgeheven, vestigden burgers zich ook aan de westzijde van de Vecht. Hier ontstond een kleine woonkern die zou groeien tot voorstad van Hardenberg en 'de Brink' genoemd werd. Omdat reizigers voor de oversteek tol moesten betalen, werd de weg die naar de brug leidt vroeger ook wel ‘der Toldijk’ genoemd. Pas later heeft de straat de naam 'De Brink' gekregen. 

1881
×

1881

Meer afbeeldingen

Notaris Gerard de Meijier liet in 1881 op de Brink een nieuw notariskantoor bouwen in eclectische stijl. Tot 1891 heeft hij in het pand gewerkt en gewoond. De functie van notariskantoor heeft het gebouw tot aan 2004 vervuld voor de opvolgende notarissen Stuart, Zwamborn, Schut, Boodt, De Vos, Jager, Van den Berg, Bulthuis, Post, en Gelling. 

Het pand is op de begane grond en verdieping ingedeeld met een centrale gang, met kamers aan weerszijden. De kantoorvertrekken bevonden zich aan de straatzijde op de begane grond. De privévertrekken van het gezin van de notaris waren gelegen aan de achterzijde en op de verdieping en waren oorspronkelijk toegankelijk via een (niet meer bestaande) gang aan de westzijde van het pand. Links tegen de achtergevel stond voorheen een serre.

Hoewel het notariskantoor in de tweede helft van de 20e eeuw enkele keren is uitgebreid en verbouwd, bleven delen van het oorspronkelijke interieur uit 1881 bewaard. De interieurafwerking op de verdieping is wat rijker dan die op van de begane grond. Op de begane grond en verdieping bevatten de entree, de gangen en de vertrekken aan de linkerkant nog laat 19e-eeuwse stucplafonds. Mede hierdoor is de oorspronkelijke indeling van het pand nog goed herkenbaar. In de entree is de (herstelde) vloer afgewerkt met cementtegels. De verdiepings- en zoldertrap zijn uitgevoerd als bordestrap, met op de tussenbordessen aparte kamertjes. Het is niet bekend waar deze voor gediend hebben, mogelijk waren ze in gebruik als dienstbodekamers. Verder zijn de oorspronkelijke schuifvensters op de begane grond aan de binnenzijde voorzien van schuifblinden. 

 

1947
×

1947

Meer afbeeldingen

Op 8 juli 1947 wordt aan notaris G.J. Schut vergunning verleend voor het verbouwen en vergroten van zijn kantoor. Het ontwerp is gemaakt door tekenbureau L. Breukelman uit Hardenberg. Linksachter het bestaande gebouw wordt de serre gesloopt en wordt in een onderkelderde, eenlaagse aanbouw extra kantoorruimte ondergebracht. Deze was oorspronkelijk ontsloten via de (verdwenen) gang aan de rechterzijde van het gebouw.

Op de nieuwe plattegrond is in potlood de kamerindeling op de begane grond van het bestaande notariskantoor getekend. Het vertrek rechtsvoor is de wachtkamer, met daarachter de trap en de kluisruimte. De kamers rechtsachter en linksvoor zijn in gebruik als privévertrekken met linksachter de keuken. Mogelijk geven de schetsmatig getekende binnenmuren een in 1947 gewijzigde indeling weer, met vergrote kluisruimte en een nieuwe dwarsgang met zij-ingang aan de linkerzijde. 

1965
×

1965

Meer afbeeldingen

Een tweede uitbreiding van het notariskantoor volgt In 1965. In opdracht van notaris J.P.C. Boodt wordt tegen de bestaande aanbouw uit 1947 een extra kantoorruimte gebouwd. De hier gelegen kelder wordt doorgetrokken en er komt een nieuwe keldertrap. 

1980
×

1980

Meer afbeeldingen

Notarissen Jager en De Vos dienen op 28 januari 1980 een vergunningaanvraag in voor een (laatste) forse uitbreiding van het notariskantoor.  Achter de aanbouwen uit 1947 en 1965 wordt een nieuw bouwvolume neergezet met een L-vormige plattegrond. De overdekte gang aan de rechterzijde van het oorspronkelijke kantoor wordt gesloopt. 

1550-1880
1881
1947
1965
1980

Introductie

Het gemeentelijk monument De Brink 30 in Hardenberg is gebouwd in 1881 als notariskantoor en is als zodanig vanaf het einde van de 19e eeuw tot 2004 in gebruik geweest. Op dit moment worden plannen voorbereid voor een herbestemming van het gebouw. Vanwege de monumentenstatus en de prominente ligging aan de westzijde van de Vechtbrug, zal bij de beoordeling van de plannen de cultuurhistorische waarde een rol spelen. Daarom heeft woningcorporatie Beter Wonen Vechtdal opdracht gegeven voor een bouwhistorische verkenning met waardestelling. 

Dit onderzoek geeft inzicht in de bouwgeschiedenis van het gebouw en maakt duidelijk waar ruimte is voor nieuwe ontwikkelingen en op welke plaatsen de cultuurhistorische waarden van het gebouw aanleiding geven om de bestaande situatie zoveel mogelijk te respecteren. De rapportage kan op deze manier een bijdrage leveren aan een zorgvuldige planontwikkeling. 

Het onderzoek heeft bestaan uit het in kaart brengen van de bouwgeschiedenis van het pand en het opstellen van een cultuurhistorische waardering. Het veldwerk heeft plaatsgevonden op 12 mei 2016, hierbij is geen destructief onderzoek uitgevoerd. Daarnaast is in het gemeentearchief van Hardenberg het bouwdossier geraadpleegd, zijn historische afbeeldingen verzameld en is informatie uit de bestaande literatuur bij het onderzoek betrokken. Alle gegevens zijn vervolgens chronologisch geordend en gepresenteerd in opeenvolgende vensters in de tijdlijn. De rapportage is tenslotte voorzien van een waardering van het gebouw, die tevens vastgelegd is op ingekleurde plattegronden. 

De directe link naar deze rapportage op internet is: http://www.tijdbeeld.com/projecten/33/hardenberg


Beschrijving
De Brink 30 is gelegen in Hardenberg op de hoek van De Brink en De Opgang, aan de westzijde van de Vechtbrug. Het pand is gebouwd in eclectische stijl en opgetrokken in machinale baksteen op een rechthoekige plattegrond. Het telt twee bouwlagen onder een afgeknot, met gesmoorde OVH pannen gedekt schilddak. Tegen de achtergevel staat een aanbouw van één bouwlaag onder een plat dak. Hierachter is in 1980 een aanbouw van één bouwlaag op een L-vormige plattegrond gebouwd. 

De voorgevel is symmetrisch ingedeeld en geleed met lisenen op de hoeken en aan weerszijden van de centrale entreepartij. De voordeur is ondergebracht in een portiek. De gevel is voorzien van een gepleisterde plint, spekbanden, cordonlijst tussen begane grond en verdieping en een forse kroonlijst. De gevelopeningen worden aan de bovenzijde afgesloten door een strek met aanzetstenen en diamantkoppen in de sluitstenen. De vensters zijn uitgevoerd als getoogd schuifvenster, waarvan de bovenlichten gevuld zijn met glas-in-lood.
De linker zijgevel is uitgevoerd in schoon metselwerk en heeft aan de rechterzijde twee getoogde vensters onder strekken. Aan de linkerzijde een deur en venster, later geplaatst of vernieuwd. In de ze gevel is in 1997 een lichtsculptuur aangebracht, bestaande uit een vergrote lakzegel met digitale klok en het opschrift 'aldus in minuut verleden'.
De rechter zijgevel en de achtergevel zijn voorzien van een blokbepleistering en bevatten later gemoderniseerde c.q. aangebrachte vensters. Tegen de linkerzijde van de achtergevel en in het dakvlak boven de linker zijgevel staan drie gemetselde schoorsteen. 

Advies en waardering


Samenvatting van de bouwgeschiedenis
De Brink 30 is in 1881 gebouwd als notariskantoor met woning aan de westzijde van de Vechtbrug. Nadat al in de 16e eeuw de vestingstatus van Hardenberg werd opgeheven, ontstond hier een kleine woonkern die later zou groeien tot voorstad. Door opeenvolgende notarissen werd het notariskantoor in 1947, 1965 en in 1980 aan de achterzijde uitgebreid.

Waardering
De cultuurhistorische waardering is onderverdeeld in een aantal deelwaarderingen. Daarnaast wordt de bouwfasering en de waardering visueel gepresenteerd op faserings- en waarderingsplattegronden. Deze zijn in hogere resolutie als bijlage te downloaden. De nieuwbouw uit 1980 wordt in de cultuurhistorische waardering niet meegenomen en mag als indifferent worden beschouwd. 

faseringsplattegronden
rood = 1881
paars = 1947
geel = na 1947

waarderingsplattegronden
blauw = hoge monumentwaarden, van cruciaal belang voor de structuur en/of de betekenis van het object.
groen = positieve monumentwaarden, van belang voor de structuur en/of betekenis van het object.
geel = indifferente monumentwaarden, van relatief weinig belang voor de structuur en/of betekenis van het object. 

Algemene historische waarden en waarden vanuit de gebruikshistorie
Het pand is van algemene historische waarde vanwege het langdurige, continue gebruik als notariskantoor van 1881 tot 2004. De kluisruimte met kluisdeur vormt hieraan nog een tastbare herinnering. Daarnaast geeft de historische indeling, met deels gaaf bewaard gebleven oorspronkelijke interieurafwerking een duidelijk beeld van de voorname, laat 19e-eeuwse wooncultuur in Hardenberg.  

Stedenbouwkundige waarden en ensemblewaarden
Het voormalige notariskantoor ligt beeldbepalend aan de westzijde van de Vechtbrug op de hoek van de Brink en de Opgang. De historisch-stedenbouwkundige situatie is echter verstoord door de sloop van het merendeel van de historische bebouwing in dit stadsdeel. De oorspronkelijke ruimtelijke structuur is, met name door het verdwijnen van de bebouwing nabij de Vecht, niet meer herkenbaar. 

Architectuurhistorische en bouwhistorische waarden
De Brink 30 is een relatief gaaf bewaard en herkenbaar voorbeeld van een notariskantoor met woning uit de late 19e eeuw. De architectuurhistorische waarde van het exterieur wordt hoofdzakelijk bepaald door het volume en de in eclectische stijl vormgegeven voorgevel met oorspronkelijke gevelindeling en schuifvensters. In het interieur is de indeling uit 1881 nog duidelijk herkenbaar, met centrale gangen op begane grond en verdieping en vertrekken aan weerszijden. Daarnaast bleef een belangrijk deel van de oorspronkelijke interieurafwerking bewaard in de vorm van stucplafonds, schuifblinden, deuren en deuromlijstingen (voornamelijk op verdieping), het trappenhuis en de vloer in de entree. De kapconstructie is vanuit landelijk perspectief niet zeldzaam, maar bleef wel relatief gaaf bewaard. 

Aanbevelingen
In de loop der tijd is het notariskantoor en de directe omgeving aan verandering onderhevig geweest. Deze wijzigingen hebben lang niet altijd een positief effect gehad voor het aanzien van het gebouw en de daaraan grenzende buitenruimte. Bij toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen en onderhoud zijn er vanuit cultuurhistorisch perspectief diverse aandachts- en verbeterpunten te benoemen.

  • behoud en herstel van het oorspronkelijke notariskantoor uit 1881 heeft prioriteit.
  • hierbij ligt het voor de hand om uit te gaan van de historische structuur, met behoud van de oorspronkelijke indeling van gangen met vertrekken aan weerszijden en aandacht voor de bewaard gebleven interieurafwerking. Daar waar de indeling verstoord is liggen kansen voor herstel. 
  • bij een verbouwing kunnen achter latere afwerkingen mogelijk nog historische plafond- of vloerafwerkingen tevoorschijn komen, die tijdens het onderzoek niet te zien waren. Het gaat hierbij met name om de gangen en de vertrekken aan de rechterzijde op de begane grond en verdieping. 
  • bij verbouw en/of nieuwbouw van de bebouwing aan de achterzijde zou deze qua volume, nokhoogte en vormgeving duidelijk ondergeschikt moeten zijn aan de hoofdbebouwing aan De Brink.